تبلیغات
مسیح آسمانی - سیر پیدایش تثلیث در تاریخ کلیسا
مسیح آسمانی
چهارشنبه 17 فروردین 1390

سیر پیدایش تثلیث در تاریخ کلیسا

چهارشنبه 17 فروردین 1390

نوع مطلب :
نویسنده :مسیح آسمانی


مسیحیان اولیه هیچ اعتقادی به تثلیث نداشتند و ایشان مسیح را پیامبر خدا و برگزیده وی میدانستند ابیونی ها مسیحیانی متعلق به قرون اولیه مسیحی بودند كه عیسی را صرفا یك انسان معمولی میدانستند كه پسر مریم است [1]

مسیحیان اولیه هیچ اعتقادی به تثلیث نداشتند و ایشان مسیح را پیامبر خدا و برگزیده وی میدانستند ابیونی ها مسیحیانی متعلق به قرون اولیه مسیحی بودند كه عیسی را صرفا یك انسان معمولی میدانستند كه پسر مریم است [1]

 

تثلیث در  عهد عتیق

حال که واژه  تثلیث  در کتاب مقدس یافت نمیشود ، آیا حداقل ایده تثلیث در آن بروشنی تعلیم داده میشود؟ بعنوان مثال ، عهد عتیق  چه میگویند؟

دایره المعارف دین اذعان میکند:  عالمان الهیات موافق این امر هستند که کتاب مقدس عبرانی اعتقاد تثلیث را در برندارد.

بهمین شکل ، اِدموند فُرتمَن یسوعی ، در کتاب خود با عنوان خدای ثلاثه چنین اذعان میکند:  عهد عتیق . . . صریحاً یا تلویحاً از خدایی ثلاثه که پدر ، پسر و روح القدس است هیچ سخنی به ما نمیگوید. . . . هیچ مدرکی مبنی بر این که نگارندگان مقدس حتی گمان برده باشند که [تثلیثی] در الوهیت وجود دارد در دست نیست. . . . حتی در نظر مجسم کردن آثار و نشانه ها و یا (علامات پنهانی) از تثلیث اشخاص در [ عهد عتیق ] ، به معنی پا فراتر گذاشتن از کلام و منظور نگارندگان مقدس است.  [2]

بررسی نوشته های مقدس عبرانی خود این اظهارات را تأیید خواهد کرد. بنابراین ، در 39 کتاب اول کتاب مقدّس که مجموعه کتابهای مورد قبول و معتبر نوشته های مقدس و الهامی عبرانی را تشکیل میدهند ، هیچ آموزش صریحی از تثلیث وجود ندارد.

 

تثلیث در  عهد جدید

ولی آیا نوشته های عهد جدید  با صراحت از تثلیث سخن میگویند؟دایره المعارف دین میگوید:  عالمان خداشناسی موافق هستند که عهد جدید نیز حاوی عقیده صریحی درباره تثلیث نیست.

فُرتمَن یسوعی چنین اظهار میکند:  نگارندگان عهد جدید . . . عقیده ای معین و یا قاعده ای وضع شده از تثلیث در اختیار ما نمیگذارند ، هیچ آموزش صریحی در این مورد که در یک خدا ، سه شخص الهی مساوی وجود دارد نیز به دست نمیدهند . . . در هیچ کجا عقیده تثلیثی سه موجود مستقل با حیات و فعالیت الهی در یک الوهیت را نمی یابیم. [3]

دایره المعارف جدید بریتانیکا چنین اظهار نظر میکند:  نه واژه تثلیث و نه عقیده صریح آن ، هیچیک در عهد جدید نیامده است. [4]

 

بِرنهارد لُزِه در کتاب خود با عنوان تاریخچه اعتقادات مسیحی چنین میگوید:  تا آنجایی که به عهد جدید مربوط میشود ، عقیده واقعی تثلیث در آن یافت نمیشود. [5]

فرهنگ جدید بین المللی خداشناسی عهد جدید نیز اظهار میکند:  عهد جدید حاوی عقیده توسعه یافته تثلیث نیست. (کتاب مقدس فاقد بیان صریح این مطلب است که پدر ، پسر و روح القدس از جوهری مساوی هستند) [به گفته کارل بارت ، عالم خداشناسی]. [6]

 

پروفسور اِ. واشبِرن هاپکینز از دانشگاه یال این موضوع را چنین تأیید کرد:  ظاهراً عقیده تثلیث برای عیسی و پولس ناشناخته بوده است؛ . . . آنان هیچ اشاره ای در اینباره نمیکنند.  – [7]

آرتور وِیگال تاریخ نویس ، مینویسد:  عیسی مسیح هرگز اشاره ای به چنین پدیده ای نکرد ، و در هیچ کجای عهد جدید واژه (تثلیث) نیامده است. این عقیده تنها سیصد سال پس از مرگ سرور ما [عیسی] بوسیله کلیسا پذیرفته شد.  – [8]

بنابراین ، نه 39 کتاب نوشته های مقدس عبرانی و نه مجموعه کتابهای معتبر الهام شده نوشته های مقدس یونانی مسیحی ، هیچ یک تثلیث را بطور صریح آموزش نمیدهد.

 

 

 

 

مسیحیان اولیه و تثلیث

مسیحیت اوّلیه بطور صریح اعتقاد تثلیث را به شکل تکامل یافته آن که بعدها در اعتقادنامه ها آمده است در بر نداشت.   با این وجود ، مسیحیان اوّلیه در ابتدا در فکر بکارگیری عقیده [تثلیث] در کیش خود نبودند. و عقیده تثلیث در قرن چهارم به بعد وارد مسیحیت شد [9] و ریشه در مثل ثلاثه افلاطون دارد[10] .  –

 

 تثلیث در دوران آبا

آبا کلیسا پیش از نیقیه بعنوان رهبران معلمان دینی ، در نخستین قرنهای پس از تولد مسیح بشمار میرفتند. آموزشهای آنان جالب توجه است.

 یوستینوس شهید ، که در سال 165 د.م. وفات یافت ، عیسای ماقبل بشری را فرشته آفریده ای خواند که  از خدا ، آفریننده همه چیز ، متمایز بود . او گفت که عیسی کهتر از خدا بود و  هرگز کاری به جز آنچه آفریدگار . . . برای او اراده کرده بود انجام نمیداد و چیزی غیر از آن بیان نمیکرد. [11]

 

کلِمانس اسکندرانی که حدود سال 215 د.م. وفات یافت ، خدا را  تنها خدای حقیقی ، آفریده نشده و غیر فانی  خواند. او گفت که پسر  در کنار تنها پدر قدیر مطلق قرار دارد  ولی با او برابر نیست[12].

 

آلوِن لَمسُن در اثر خود با عنوان کلیسای سه قرن نخستین شواهد تاریخی را خلاصه کرده و میگوید:  اعتقاد نوین و رایج تثلیث . . . از هیچ پشتیبانیی در اظهارات یوستینوس [شهید] برخوردار نیست؛ و این ملاحظات درباره کلیه پدران پیش از نیقیه قابل تعمیم است ؛ یعنی ، همه نگارندگان مسیحی در طول سه قرن پس از تولد مسیح. درست است که آنان از پدر ، پسر و . . . روح القدس سخن میگویند ، معهذا اینان را نه مساوی میدانند ، نه از لحاظ تعداد یک ذات و نه سه شخص در یک شخص ، آنطوری که هواداران تثلیث هم اکنون ادعا میکنند. واقعیت قضیه کاملاً عکس این است. [13]

بنابراین ، کتاب مقدس و تاریخ هر دو بر این شهادت میدهند که تثلیث در تمام دوران کتاب مقدس و تا قرنها پس از آن ناشناخته بود.

 

اولین تثلیث گذار

 

تئوفیلیوس اولین کسی بود که از الهیات سه گانه استفاده کرد وی گفت و تعابیر خدا کلمه خدا و حکمت خدا را مورد استفاده قرار داد که یک مومن مسیحی در معرض این سه قرار  دارد [14]

ایرِنایوس که در حدود سال 200 د.م. وفات یافت ، وی که در برابر بدعت مرقیون که معتقد به دو خدا خدای خالق و خدای نجات دهنده بودند بر عملكرد تمایز و مرتبط پدر و پسر و روح القدس تاكید داشت و وی به نوعی تثلیث در نجات اشاره کرد و منظور وی این بود که سه نفر هستند که در نجات انسانها نقش دارند یکی پدر (خدا) و دیگری پسر و روح القدس و هر یك از شخصیت های تثلیث مسئول یكی از جنبه های نجات است

 

 

شاید بتوان ترتولیانس (225.م) نخستین الهی دانی دانست كه باعث شكل گیری واژگان اصطلاحات و واژگان خاص تثلیث (trinitas) و واژه های شخص (person) شد[15]   ترتولیانس در آغاز فردی بت پرست بود كه در دهه سوم زندگی خود به مسیحیت پیوست [16]  تثلیثی كه منظور ترتولیانس بود با تثلیثی كه امروزه مسیحیان به آن معتقدند متفاوت است و این آموزه در سالهای بعد دچار تحول شد و او بین الوهیت پدر و پسر تفاوت قائل بود [17]  ولی باز بدعت ترتولیانس فراگیر نشد و سالها کشمکش بین اندیشمندان مسیحی بر سر الوهیت مسیح وجود داشت و بسیاری از مسیحیانی بودند که مسیح را تنها برگزیده و پیامبر خدا میدانستند ولی به این دلیل که جامعه مسیحی تحت جفا قرار داشت این کشمکش ها کمتر مورد توجه قرار میگرفت

 

 

3- اریگن پس از او نیز تاکید بر واحد بودن خدای متعال (که خالق جهان است)، پسر (که رهایی بخش بشر بوده) که با خدا هم ازل بود و روح‌القدس (که تطهیرکننده بشر است) کرد[18]


 

 

شورای نیقیه و  تثلیث

در اینجا ممکن است بپرسید: (اگر تثلیث آموزش کتاب مقدّس نیست ، پس چگونه به یکی از اعتقادات جهان مسیحیت مبدل شده است؟) بسیاری تصور میکنند که این اعتقاد در شورای نیقیه در سال 325 د.م. تدوین شد.

ولی این نظر کاملاً صحیح نیست. البته شورای نیقیه اظهار کرد که مسیح و خدا از یک جوهرند ، و همین امر اساس را برای الهیات تثلیثی آتی فراهم کرد. اما تثلیث را پایه گذاری نکرد ، زیرا در آن شورا هیچ اشاره ای به روح القدس بعنوان شخص سوم در الوهیتی ثلاثه نشده است.

کنستانتین امپراتور روم در تلاشی برای حل و فصل مشاجرات ، تمامی اسقفها را به نیقیه فراخواند. 300 نفر از آنها که تنها بخش کوچکی را شامل میشدند ، در آنجا حضور یافتند.

در این شورا  دو طرف نزاع را آریوس اسقف لیبی و آتاناسیوس شاگرد الکساندر اسقف مصر تشکیل میدادند و کنستانتین[19] امپراتور روم «هدفش حفظ ثبات امپراطوریش بوده. ابتدا طی نامه­ای دو طرف نزاع را توبیخ می­کند سعى كرد بین دو طرف آشتى برقرار كند، اما موفق نشد. از نامه‏اى كه او براى دو طرف نزاع نوشته برمى‏آید كه دغدغه او بیشتر حفظ امپراتورى بوده تا اینكه مشكل الهیاتى مسیحیت را حل كند. او در بخشى از نامه خود درباره این بحث‏ها مى‏گوید: 

من  فرض  را بر آن گذاشته  بودم  که  اندیشه هایی را که  همه  مردم از خدایان  دارند به شکل واحد  باز گردانم ؛زیرا قویا  حس  می کردم اگر  بتوانم مردم  را متقاعد سازم که  در این باره متحد  شوند اداره  امور  عامه  بطور  قابل ملاحظه ای   آسان خواهد شد. اما افسوس ! اطلاع می یابم که  در میان  شما بیش از آنچه  اخیرا  در آفریقا  مجادله بوده است ،نزاع جریان  دارد . ظاهرا علت این مجادلات ، پوچ به نظر می رسد  ودر خور چنین معارضات تند نیست. تو ،الکساندر، اگر می خواستی بدانی کشیشانت درباره یک مساله حقوقی  یا حتی درباره مساله ای جزئی که هیچ اهمیتی ندارد چگونه فکر می کنند؛وتو، آریوس، اگر چنین افکاری داشتی ، می بایست  سکوت می کردی....لزومی نداشت که این مسائل را  به میان مردم بکشانید...اینها مسائلی  هستند که فقط بی کاری محرک آنهاست و جز برای حدت ذهن فایده ای ندارد.....کارهایی است  احمقانه و در خور کودکان بی تجربه ، نه شایسته کشیش ها  یا افراد  معقول[20]

  ولی چون اقداماتش اثر نبخشید برای ثبات امپراطوریش جمعی از اسقفها را به نیقیه فراخواند. 318 نفر از آنها ، در در نیقیه  حضور یافتند آریوس بر آن بود كه تنها "پدر" موجودی ازلی است و "پسر" و "روح القدس" هر دو مخلوق هستند ولی با سایز آفریدگان تمایز دارند و به عبارتی مخلوقی كامل هستند [21]  و این اعتقاد تمامی كلیسا های سراسر جهان را فرا گرفته بود[22] 

آتاناسیوس از سر مخالفت با آریوس در آمد و آموزه  عیسی خدایی به شكل رسمی آن را پایه گذاری كرد.او معتقد بود چون نجات تنها كار خداست و از جانبی عیسی نجات دهنده ماست بنا بر این عیسی باید خدا باشد [23] مدتها میان دانشمندان مسیحی و رهبران كلیسا درمورد پذیرش نظر آریوس یا آتاناسیوس نزاع و درگیری وجود داشت, و مخالفتهای فراوانی با نمو و توسعة این عقیده که عیسی خداست صورت گرفت..پس از روزها بحث و گفتگو و نزاع میان دو جناح طرفدار عیسی خدایی به رهبری اتاناسیوس و جناح مخالف عیسی خدایی به رهبری آریوس اسقف لیبی, سرانجام با دخالت مستقیم كنستانتین امپراطور روم كه هیچ اطلاعات الاهیاتی نداشت  دیدگاه آتاناسیوس به مثابه رأی رسمی كلیسا پذیرفته شده و بنا گذاشته شد که مسیح به عنوان خدا و همذات با خدا به عنوان اقنوم دوم در کنار خدای پدر به عنوان خدا پرستش شود و کنستانتین امپراطور رم که خود هدایت مستقیم جلسات را به عهده داشت و هزینه های ان را پرداخت میکرد و توانست با نفوذ خود اعتقاد عیسی خدایی را تثبیت كند این امپراتور تعمید نیافته چه نقشی در شورای نیقیه ایفا کرد؟ دایرة المعارف بریتانیکا چنین نقل میکند:  کنستانتین خود سرپرستی شورا را بعهده گرفت ، بطور فعالانه گفتگوها را هدایت کرد و شخصاً . . . اصل حساس اعتقادنامه ای را که توسط شورا به تصویب رسید و ارتباط مسیح با خدا را ، این که او (هم ذات پدر است) ، مشخص میکرد ، پیشنهاد کرد  . . . همة اسقفان به استثنای دو تن از ترس امپراتور اعتقادنامه را امضا کردند. بسیاری از آنان برخلاف میل خود این کار را کردند.  [24]. به گفته نویسنده ای مسیحی : «این نخستین بار بود که کلیسا خود را تحت  سلطه  و ریاست  رهبر سیاسی  حکومت می دید . مساله  رابطه  کلیسا  و حکومت  که  مساله ای مزمن و ریشه دار است ،  به  طور مشخص  از همین  جا  شروع شد.»[25] پس از آن کنستانتین حکم حکومتی صادر کرد که مسیحیان مخالف اعتقاد نامه نیقیه از اجتماع کردن منع نمود و و عبادتگاه های آنها را توقیف کرد و جنبش مسیحی که در ابتدا خود قربانی اتهام کفر و بدعت بود اکنون خود مخالفین تثلیث را جست و جو میکرد و شمشیر قیصر را به کار میبرد تا خواسته های خود را بر آنها تحمیل کند [26].

آریوس در نامه ای به یوسبیوس از ظلم تثلیث گرایان در حق وی شکایت میکند و در نامه خود را کسی معرفی میکند که به وسیله اسقف الکساندر (اسقف اسکندریه مصر و استاد اتاناسیوس)  ظالمانه آزار دیده و میگوید :  اسقف سر و صدای زیادی در باره ما به راه میاندازد و به سختی ما را آزار میدهد و کاملا بر ضد ماست او ما را به عنوان ملحد از شهر بیرون رانده است زیرا آنچه او آشکارا موعظه میکند ما قبول نداریم  [27]

پس ازشورای نیقیه ، مناظرات در اینباره ، دهها سال ادامه یافت. آنانی که اعتقاد داشتند عیسی با خدا برابر نیست حتی برای مدتی دوباره مورد حمایت قرار گرفتند.و در شورای اورشلیم که پس از شورای نیقیه برپا شد رای به نفع نظریه آریوس داده شد

 ولی بعدها امپراتور تِئودُسیوس بر ضد آنان حکم کرد. او اعتقادنامة شورای نیقیه را بعنوان معیار برای قلمرو خود قرار داد

آریوس  نیز  پس از  مرگش  به دلیل انکار الوهیت کامل کلمه (مسیح) محکوم شد . آریانیزم در شرق  ریشه کن  شد  ؛اما  در  مغرب  به  عنوان  شکلی  از مسیحیت که از کاتولیک متمایز  بود چهار صد  سال به حیات  خود  ادامه  داد و به ویژه در میان گات ها  و دیگر  اقوام  ژرمنی رشد سریعی نمود .[28]

 

تصویب نهایی تثلیث

با این وجود هیچ یک از اسقفان در نیقیه عقیدة تثلیث را ترویج ندادند. آنان فقط دربارة طبیعت عیسی تصمیم گرفتند ، نه نقش روح القدس.  دیر زمانی از این شورا نگذشت كه دو باره نزاع بر سر روح القدس در كلیسا آغاز شد و الهی دانی به نام مقدونیوس ( macedonius)  الوهیت روح القدس را انكار نمود  و بدین منظور شورای قسطنطنیه در سال 381   تشكیل  شد و این اصلاحیه ای به اعتقاد نامه نیقیه افزود  ” من ایمان دارم به روح القدس ، خداوند و بخشنده حیات كه از پدر صادر میگردد “ [29]

آن شورا موافقت کرد که روح القدس را هم تراز با خدا و مسیح قرار دهد. برای نخستین بار ، تثلیث جهان مسیحیت مورد توجه قرار گرفت.

 

 

 

ولی باز این متمم همگان را راضی نكرد و كلیسای لاتین زبان (كاتولیك) تحت تاثیر اگوستین قدیس با آن سر مخالف برداشت چون در این اصلاحیه تاكید شده بود روح القدس تنها از پدر صادر شده و ایشان معتقد بودند روح القدس باید از پدر و پسر با هم صادر شود به همین منظور در سال 569 شورای تولدو را تشكیل دادند باز یك كلمه به اعتقاد نامه نیقیه افزودند ” من ایمان دارم به روح القدس خداوند و بخشنده حیات كه از پدر و پسر صادر میشود ..“  بنابراین در غرب رسم شد که عبارت :« و از پسر » نیز به اعتقاد نامه اضافه شود.[30]

ولی كلیسای یونانی زبان (ارتدكس) به شدت با این افزوده مخالفت كردند و معتقد بودند روح القدس تنها از پدر صادر شده است [31]  این مناقشه به مناقشه فیلیوك(Filiogue) شهرت یافت [32]

 

متن كامل  اعتقاد نامه نیقیه- قسطنطنیه بدین شرح است :

من ایمان دارم به خدای واحد، پدر قادر مطلق و خالق آسمان و زمین و همه چیز دیدنی و نادیدنی
و من ایمان دارم به یك خداوند عیسی مسیح پسر یگانه خدا مولود جاودانی از پدر ، خدا از خدا ، نور از نور ، خدای حقیقی از خدای حقیقی ، كه مولود است نه مخلوق ، و او با پدر یك ذات است ، به وسیله او همه چیز وجود یافت و برای نجات ما از آسمان نزول كرد و به قدرت روح القدس از مریم باكره متولد شد و بشر گردید و به خاطر ما در حكومت پلاطیوس رنج كشید مصلوب شده و بمرد و مدفون گشت و روز سوم از مردگان برخواست كتب مقدسه را به اتمام رسانید و به آسمان صعود نموده و به دست راست پدر نشسته است بار دیگر با جلال می اید تا زندگان و مردگان را داوری نماید و سلطنت او را انتها نخواهد بود
من ایمان دارم به روح القدس خداوند و بخشنده حیات كه از پدر و پسر[33] صادر میشود و با پدر و با پسر او را عبادت و تمجید میباید كرد او به وسیله انبیا تكلم كرده است و من ایمان دارم به كلیسای جامع مقدس رسولان  و به یك تعمید برای امرزش گناهان معتقدم  و قیامت مردگان و حیات عالم آینده را منتظرم[34] آمین                                

     اعتقاد نامه نیقیه یک کلام فرعی نیز دارد که به آن متصل است و آن متضمن  لعنت نامه ای است از این  قرار  :

  لعنت باد بر کسانی  که می گویند زمانی بود که عیسی وجود نداشت یا قبل از آن که به وجود بیاید نبود ، یا آنکه از نیستی به هستی آمد . لعنت باد بر کسانی که اقرار می کنند پسر خدا از ذات یا جنس دیگری است  ویا انکه پسر خدا مخلوق و یا قابل تغییر و تبدیل است.[35]

 

این اعتقاد نامه تا امروز به عنوان عقیده رسمی كلیسا حضور دارد. پس از آن در سال 451 .م و در شورای كالسدون, اقرار به تثلیث به مثابه آموزه ای تغییر ناپذیر شناخته شد, كه هر سخنی بر خلاف آن كفر تلقی شده و گوینده به مرگ یا قطع عضو محكوم می گشت.[36]

 

 

 

تثلیث در قرون وسطی پسین و پیشین

 

اعتقاد به تثلیث در دوران هزار ساله قرون وسطی زیاد دستخوش تحول اساس نشد و اصولا در این دوران مسیحیت در رکود و خمودگی به سر میبرد و دانشمندان این دوران زیاد به مساله تثلیث نپرداختند در نوشته های آگوستین قدیس تثلیث کمتر مورد توجه قرار گرفت و تنها توماس اکوینی تلاش زیادی در  عقلانی کردن نمود

 و مهمترین اتفاقی که در این دوران رخ داد در انتهای قرون وسطی اولیه در سال 925  اختلاف بزرگی بین مسیحیان شرق و غرب بر سر مناقشه فیلیوک (غرب روح القدس را صادر از پدر و پسر میدانست و شرق وی را فقط صادر از پدر میدانست )رخ داد که منجر به جدایی مسیحیان غرب با نام کاتولیک رومی و مسیحیان شرق با عنوان ارتدکس شرقی شد

 


 

 

 

تثلیث در عصر اصلاحات

 

در قرن اصلاحات انتظار میرفت مساله تثلیث مورد بازنگری کلی قرار بگیرد ولی اصلاحگران مسیحی ورود به موضوع تثلیث را ممنوع اعلام کردند حتی در قرن شانزدهم  میکاییل سروتوس کشیش بلژیکی که پزشک حاذقی نیز بود نظریه تثلیث را نپزیرفت و آن را از بدعتهای کلیسا شمرد. وی پس از مطالعه دقیق صحف عهد جدید ملاحظه کرد مسئله تثلیث که بر حسب اعتقاد نامه نیقیه  برای عموم مسیحیان امری مسجل شده بود در آن صحف وجود ندارد و معتقد شد که این عقیده کفر محض و باطل است پس رسال­ای به نام در باب خطاهای تثلیث درسال 1531 منتشر ساخت وی می­گفت مبدأ تثلیث یعنی ایمان به آب و ابن و روح القدس از ابداعات کلیسای کاتولیک است... و عقلاً محال است که از اجرای ثلاثه سه شخصیت خدای واحد ترکیب شود ولی اندکی برنیامد که پیروان کالون ( از مصلحان بزرگ پروتستان) هویت او را کشف کردند و در سال 1553طعمه آتش ساختند هر چند او از میان رفت و نابود شد ولی جماعات مسیحی مخالف تثلیث به وجود آمدند که به شدت مورد حمله و تفکیر و عتاب پروتستان­ها و کاتولیک­ها قرار گرفتند[37]

  

 

 

تثلیث در عصر روشنگری و معاصر

در دوران روشنگری کلیسا با نگرش انتقادی به تثلیث پرداخت و ان را با دقت مورد کنکاش قرار داد و ردیه های زیادی به تثلیث نوشته شد در دوران معاصر نیز تثلیث با نگرهای نو مورد باز بینی قرار گرفت

متفکرانی چون اندروس نورتونAndrews Norton[38] ، و دکتر ویلیام الری چانینگ (Dr(. William Ellery Channing[39] و در قرن 19 نیز متفکرانی چون اسحاق نیوتن تثلیث را انکار کردند [40] و در این سالها کم کم موحدان مسیحی به حرکت های خویش شکل سازمان یافته دادند

 

 

از جانب توحید گرا ها اعتراضات زیادی به جهان مسیحیت وارد شد که منجر به رد نظریه تثلیث در میان روشنفکران و بسیاری از فرقه های نو ظهور مسیحی شد و اندیشمندان زیادی چون کارل بارت و کارل رانر و رابرت ینسن به بررسی تثلیث پرداختند و نظریات جدیدی را در باره تثلیث وارد اندیشه مسیحی نمودند  که  در ادامه مباحث به برخی از این تحولات اشاره میکنیم .

 

 



[1] . الستر مك كراث. در امدی بر الاهیات مسیحی . ترجمه عیسی دیباج . ص 362  انتشارات كتاب روشن

[2] - Trinity] within the Godhead  نقل از مقاله  Should You Believe in the Trinity?

[3]Jesuit Fortman states: "The New Testament writers نقل از مقاله Should You Believe in the Trinity?

[5] - Bernhard Lohse says in A Short History of Christian Doctrine   نقل از  مقاله Testimony of the Greek Scriptures

 

[6] - The New International Dictionary of New Testament Theology

[7]Origin and Evolution of Religion.  نقل از مقاله Should You Believe in the Trinity?

 

[8] - The Paganism in Our Christianity  نقل از مقاله Should You Believe in the Trinity?

[9]The Encyclopedia Americana (1956), Vol. XXVII, p. 294L

[10] - Nouveau Dictionnaire Universel (Paris, 1865-1870),Vol. 2, p. 1467

[11] - Should You Believe in the Trinity?

[12] - Should You Believe in the Trinity?

[13] - Should You Believe in the Trinity?

[14] - مجله Theandros  مجله اردتدکسی در فلسفه و لاهوت مسیحی است  جلد 3 سال 2005  سایت این مجله http://www.theandros.com/htrinity.html

[15] - History of the Doctrine of the Trinity. Accessed September 15, 2007.

[16] . الستر مك كراث . در امدی بر الاهیات مسیحی . ترجمه عیسی دیباج ص 12  انتشارات كتاب روشن

[17] . استوارت الیوت ، راز تثلیث ، ص91 ، انتشارات نور جهان

[18] - Michael D. Coogan, The Illustrated Guide to World Religions, p.65, Oxford University Press

[19] . کنستانتین مسیحی نبود. از قرار معلوم در اواخر زندگی تغییر کیش داد ، ولی تنها در بستر مرگ بود که تعمید یافت. ”هِنری چَدویک” دربارة او در کتاب کلیسای نوپا میگوید: ((کنستانتین ، مانند پدر خویش ، خورشید شکست ناپذیر را می پرستید؛ . . . تغییر کیش او نباید بعنوان مشاهدة درونی فیض تلقی گردد . . . این تغییر کیش فقط یک امر نظامی بود. درک او از اعتقادات مسیحی به هیچ وجه کامل نبود.)) البته بسیاری از مورخین در باره تعمید آخر عمر وی نیز تردید هایی دارند

[20] - دورانت  ،ویل ؛ تاریخ تمدن ج 3 ،حمید عنایت و ... ، تهران ،سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی ، 1371 ، ص 769          

[21] - استوارت الیوت، یگانگی در تثلیث ، ص 90

[22] .  مسیحیت بدعت ها ص 150

[23] . الستر مك كراث ، در آمدی بر الاهیات مسیحی ، ترجمه عیسی دیباج، ص  336 ، انتشارات كتاب روشن

[24] . دایره المعارف بریتانیكا ، مدخل كنستانتین

[25] - مسیحیت بدعت ها ص 150

[26] . هاروی کاکس ، مسیحیت ، ترجمه عبد الرحیم سلیمانی اردستانی ، ص 61

[27] . schaff and a.

wace  Nicene and post-nicene fathers  val.3  (2d series. New york : scridners 1900)  p.41 نقل از مسیحیت لابه لای متون

[28] - مسیحیت و بدعت ها ، ص 155

[29] . استوارت الیوت ، راز تثلیث ، ص 79

[30] - تاریخ تفکر مسیحی ، ص 67

[31] . همان

[32] - Michael D. Coogan, The Illustrated Guide to World Religions, p.65, Oxford University Press

[33]. Filiogue در شورای تولدو( Toledo سال 589 به اعتقاد نامه اضافه شد و مورد پذیرش کلیسای شرق(ارتدکس) قرار نگرفت.

[34]. P.Schaffو he creeds of chritendom و Vol.2 cnewyork: harper و 1932 و pp.45.58 و 63.

[35] - تاریخ جامع ادیان ص 633

[36] . آیا باید به تثلیث معتقد باشیم ، مجله برج دیده بانی

[37]. جان بی ناس، تاریخ جامع ادیان، ترجمه علی اصغر حکمت: ص 680.

[38] - See his book, A Statement of Reasons for Not Believing the Doctrines of Trinitarians (1859)




http://babecolate.com/buy-cialis-online-legit-usa.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:03 ب.ظ

Thanks a lot! Useful information.
cialis 20 mg best price cialis purchasing calis venta de cialis canada cialis prices canadian drugs generic cialis enter site 20 mg cialis cost cialis lowest price cialis super kamagra cialis flussig
Cialis canada
دوشنبه 7 خرداد 1397 07:37 ق.ظ

You actually expressed this adequately!
cialis online nederland cost of cialis per pill prescription doctor cialis purchase once a day cialis cialis 5 effetti collaterali cialis tablets cialis super kamagra get cheap cialis precios cialis peru cialis therapie
Cialis generic
جمعه 7 اردیبهشت 1397 10:33 ب.ظ

Wonderful postings. Thanks a lot!
order generic cialis online buy cialis online how to buy cialis online usa acquistare cialis internet viagra or cialis generic cialis soft gels cialis prezzo di mercato india cialis 100mg cost does cialis cause gout buy online cialis 5mg
Viagra 20mg
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 02:24 ب.ظ

You suggested this adequately!
buy viagra canada online viagra pharmacy uk cheap viagra online uk best place to buy online viagra generic viagra pharmacy buy viagra online ordering viagra online where can i order viagra safest place to buy viagra online uk viagra
Cialis prices
شنبه 18 فروردین 1397 06:03 ق.ظ

Wow a good deal of terrific advice.
fast cialis online we use it cialis online store does cialis cause gout buy generic cialis cialis professional from usa cialis generico milano online cialis cialis with 2 days delivery cialis billig rx cialis para comprar
hydroponics
پنجشنبه 3 اسفند 1396 06:27 ب.ظ
وبلاگ بزرگ در اینجا! همچنین وبسایت شما بسیار سریع بارگذاری می شود.
از چه میزبانی استفاده می کنی؟ آیا می توانم پیوند وابستگی خود را برای میزبان خود بگیرم؟

من می خواهم وب سایت من بارگذاری شده به همان سرعتی که شما لول
free Nintendo Switch
پنجشنبه 7 دی 1396 07:03 ب.ظ
نوشتن مقاله نیز سرگرم کننده است، اگر بعدا می توانید بدانید، دیگر می توانید آن را بنویسید
پیچیده است برای نوشتن.
Hwa
جمعه 17 آذر 1396 01:36 ق.ظ
Nice post. I learn something totally new and challenging on sites I stumbleupon every day.

It will always be useful to read through
articles from other authors and use something from their sites.
gemas gratis clash royale
پنجشنبه 16 آذر 1396 10:47 ب.ظ
من می خواهم اطلاعات بیشتری کسب کنم؟ من دوست دارم برای پیدا کردن برخی از اضافی
اطلاعات
std testing price
جمعه 19 آبان 1396 07:21 ب.ظ
من از وب سایت های بسیاری بازدید کردم اما ویژگی صوتی برای آهنگ های صوتی موجود در این است
صفحه وب در واقع افسانه است.
real psychic readings
سه شنبه 9 آبان 1396 04:22 ب.ظ
پس از خواندن این مطلب، فکر کردم بسیار آموزنده بود.
من از شما قدردانی می کنم که زمان و انرژی را برای قرار دادن این محتوا در کنار هم قرار دهید.
من یک بار دیگر خود را صرف زمان زیادی را صرف خواندن و ترک نظرات می کنم.
اما پس چه چیز، هنوز هم ارزشمند بود!
cheap phone psychic readings
یکشنبه 19 شهریور 1396 09:33 ب.ظ
پس از رفتن به تعداد انگشت شماری از پست های وبلاگ در صفحه وب خود،
من واقعا از تکنیک وبلاگ نویسی خود قدردانی می کنم. من آن را اضافه کردم
به لیست نشانه های سایت من و در آینده نزدیک بررسی خواهد شد.
نگاهی به وب سایت من نیز بیاورید و به من بگو چگونه احساس می کنید.
cheap psychics
یکشنبه 19 شهریور 1396 07:31 ب.ظ
من حتی نمی دانم که راه را در اینجا به پایان رسانده ام، با این حال فکر کردم که این یک بار عالی بود.
من تشخیص نمی دهم که شما به چه قیمتی هستید
وبلاگ نویس مشهور در مورد شما قبلا نیست به سلامتی!
cheap phone psychic reading
یکشنبه 19 شهریور 1396 02:27 ب.ظ
وقتی کسی پاراگراف می نویسد، تصویر کاربر را در مغز خود نگه می دارد که چگونه کاربر می تواند از آن آگاه باشد.
به همین دلیل است که این مقاله عالی است. با تشکر!
std testing near me
یکشنبه 19 شهریور 1396 02:09 ب.ظ
Hmm هر کس دیگری با مشکلی با تصاویر در این است
بارگذاری وبلاگ من سعی می کنم بفهمم آیا مشکلی در پایان من وجود دارد یا خیر
اگر این وبلاگ است هر گونه بازخوردی قابل تقدیر است.
private std screening
یکشنبه 19 شهریور 1396 12:00 ب.ظ
روش بسیار خوبی برای توصیف، و پست دلپذیر برای به دست آوردن حقایق در مورد من
موضوع ارائه، که من می روم
حضور در موسسه آموزش عالی.
std screening near me
جمعه 17 شهریور 1396 03:13 ب.ظ
نوشتن مقاله نیز یک هیجان است، اگر بعدا می توانید بدانید، در غیر اینصورت، پیچیده است
نوشتن.
chaturbate token generator android
شنبه 14 مرداد 1396 07:40 ب.ظ
I'll right away take hold of your rss as I can't to find your e-mail subscription hyperlink or e-newsletter service.
Do you have any? Please let me realize in order that
I may subscribe. Thanks.
Gail
دوشنبه 9 مرداد 1396 09:50 ب.ظ
Howdy! Do you use Twitter? I'd like to follow you if that would be okay.
I'm absolutely enjoying your blog and look forward to new updates.
Vallie
سه شنبه 26 اردیبهشت 1396 12:19 ق.ظ
Incredible! This blog looks just like my old one! It's on a totally
different subject but it has pretty much the same layout
and design. Superb choice of colors!
Sherita
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 03:06 ب.ظ
Hi! This is my first visit to your blog! We are a group of volunteers and starting
a new project in a community in the same niche. Your blog
provided us valuable information to work on. You have done a marvellous job!
BHW
جمعه 25 فروردین 1396 08:04 ب.ظ
Paragraph writing is also a excitement, if you be acquainted with after
that you can write otherwise it is difficult to write.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر